Leiders moeten efficiënt (Taylor), effectief (Covey), charismatisch, inspirerend, dromen-durven- -doen, beslissers zijn. Of gewoon: “Een leider moet aardig zijn” zoals Boudewijn Poelman stelt in de Volkskrant van 8 januari jongstleden (bijlage ‘De stijl van de leider’)? Of helemaal geen ‘moeten’, code, bezwering, toverformule of goeroe die ons leidt? En toch zoekt, worstelt en puzzelt men hiermee.
Het codewoord is: authenticiteit. Geruststellend, want iedereen is al authentiek, maar gedragen zich niet authentiek. Haal dat maar eens naar de oppervlakte………… Dat valt niet mee!
Veel leiders/managers zoeken daarom houvast bij managementgoeroes en ‘wetenschappelijke’ modellen [©, ®, ™, en/of combinaties daarvan]. Of ze vinden hun heil bij certificeringen (INK model, HKZ, ISO, Prince2, IPMA’s) en oneliners (‘The one minute manager’). Herkenbaarheid, kwaliteit, consistentie als vermommingen.
Zeker: afgesproken kwaliteitsniveaus binnen expertgebieden bieden voordelen. Richtkaders knellen meestal snel werkvelden af: het aangesnoerde korset sluit af. Experts worden er ademloos van en monddood. Wie durft anders? Je bent toch een sukkel als je het niet snapt? Anders is fout en bedreigt de heersende orde. Dat wil niemand: buiten de boot vallen. Dus: meeroeien!
Waar ik bij deze trend in het aansturen van mens en organisatie bezwaar tegen maak, is het klakkeloos en bewusteloos volgen van theorieën, methoden, modellen, technieken, procedures en protocollen. Dan ontstaat mechanisch en bewusteloos leiderschap. Bewust denken, verbinding met medewerkers en eigen verantwoordelijk handelen verdwijnen. Dood in de pot! Anderen betoogden al hoe kwaliteit oplost in rationaliteit van regels en procedures. (Bv. de ‘Intensieve Menshouderij’ van Peters & Pouw). Dat past niet in deze tijd. Deze tijd vraagt om creativiteit, onderscheiding, anders zijn, snelheid, innovatie!!! Volgzaamheid is een anachronisme in een kenniseconomie.
“Volg een driedaagse cursus en u bent een goed leider” of neem een pilletje (:-)): dat heeft met leiderschap niets van doen. Een PDCA manager die plant, beheerst en controleert is een boekhouder, maar daar mee niet een begenadigd leider. Juist niet. Klakkeloos toegepast schept protocollair denken schijnkwaliteit en volgzame, gewetenloze robots.
Boekenkasten staan vol met dit denken in termen van systemen, methoden en technieken. Managers zijn er vol van. Het maakt beheersbaar, controleerbaar, afstandelijk…. Gruwbaar. Het perst het leven uit organisaties. Het maakt bruisende en creatieve krachten monddood. Het frustreert energie en motivatie van de aanstormende werknemers, die als ‘professional’ vrijheid, zelfstandigheid en verantwoordelijkheid willen. (En daarom vaker als ZZP-er verder gaan.)
Leiders! Laat uw systemen los!!! Treed in verbinding met uw medewerkers. Spreek medewerkers aan op gedrag, coach ze, ontwikkel ze, ‘bedrijf’ de organisatie met ze. Laat de ketting van doelmatigheid vieren. Stel procedures en protocollen in dienst van medewerkers. Boezem ze geen angst in als ze niet ‘aan de regels voldoen’. Regels zijn hulpmiddel, geen doel. Met de klemtoon op regels worden managers agenten, kretologen, hardliners van holle oneliners. Medewerkers stompen af en vluchten als mechanische angsthazen.
Medewerkers aanspreken op hun gedrag betekent de verdieping met ze aangaan, vertrouwen geven en betrouwbaar zijn. Kortom: menselijkheid. Dit betrouwbaar zijn houdt zelfkennis in van waarden, normen en ethisch handelen. Daar kom je niet achter met gelikte procesbeschrijvingen, kwaliteitshandboeken en tweedehands kennis van goeroes. Zelfkennis vereist de modder in stappen, nat gaan, blauwe plekken oplopen, door diepe dalen gaan, hoge pieken ervaren, eenzaamheid en bergen met lef verzetten. Dat is nou persoonlijk leiderschap. Daarmee wordt authenticiteit zichtbaar. Deze worsteling staat niet boeken. Daar helpt geen goeroe bij. Dat is allemaal zelfontdekking, intens persoonlijk en: authenticiteit!!!
Begrijpelijk overigens wel dat leiders bij goeroes voorbeelden zoeken. Men leest en luistert om inspiratie op te doen, na te denken en ter lering ende vermaak, maar wees eigenwijs en ontwikkel een eigen stijl.
Dáár ligt mede een crux van leiderschap: met tweedehands kennis uit boeken (fantastisch dat collega’s daarover schrijven), verhalen over best practices (gedurfd dat men er mee komt) en anekdotes uit de praktijk (om te lachen: maakt het leven herkenbaar menselijk) is helemaal niks mis.
Gebruik deze inspiratiebronnen voor persoonlijke ontwikkeling en ga ze met eigenheid voorbij!!!
Welke eigenzinnige leider durft tegenwoordig nog aan goeroes voorbij te gaan?
Lesley Lap
www.aimigo.nl
